Levend verleden

07 De Oudenhof

Het kunstwerk ‘De verhalenverteller’ staat midden op de plaats waar in de 13e eeuw een burcht is gebouwd in de vorm van een cirkelvormige muur van grote bakstenen (kloostermoppen) met een doorsnede van 40 meter. Daar omheen lagen drie cirkelvormige grachten; de totale diameter was ongeveer 150 meter. De grachten waren van binnen naar buiten ongeveer 15, 6 en 12 meter breed. Ertussen zullen wallen hebben gelegen met een begroeiing van duindoorn of iets dergelijks.

Ten zuiden van de middelste gracht heeft waarschijnlijk een ‘voorburcht’ gestaan, de aanvankelijk houten woning van de kasteelheer. De buitenste gracht zal daar omheen gelopen hebben. Er is een juk opgegraven van de brug die tussen ringmuur en voorburcht heeft gelegen: de huidige brug aan de noordkant heeft jukken die gekopieerd zijn van het middeleeuwse juk.

De burcht had geen woonfunctie en cirkelvormige burchten waren in die tijd al ouderwets. Hij is waarschijnlijk gebouwd door Willem II van Oegstgeest (overleden 1312), die een broer was van Hendrik van Kuik, burggraaf van Leiden. Deze heeft de burcht in Leiden herbouwd op de manier zoals hij er nu bijstaat, ook zonder woonfunctie, cirkelvormig en toen al ouderwets. Mogelijk zit daar verband tussen.

Rond 1400 is de Oudenhof afgebroken, maar op kaarten en luchtfoto’s bleef hij nog eeuwenlang zichtbaar.

Kaart van Jacob Coensz. 1550, met dubbele ring bomen op locatie Oudenhof
Luchtfoto Oudenhof (links Wijttenbachweg) 1938
Oudenhof geprojecteerd op huidige situatie
Irispark met Verhalenverteller

Aanvullende informatie

Rondom de burcht lag een gracht met een breedte van niet minder dan 14 tot 16 meter. Daarna kwam de middelste gracht met een breedte van 6 meter en tenslotte de buitenste gracht met een breedte van 10 tot 13 meter. Tussen de grachten lagen wallen die 4 tot 8 meter breed waren. De verdedigingswerken op de wallen tussen de grachten bestonden uit ondoordringbare hagen van duindoorn of andere doornige struiken Over alle grachten liepen bruggen. Een juk van een van die bruggen is teruggevonden. Het was een mooi staaltje middeleeuws timmermanswerk met een hoogte van 2 meter en een breedte van maar liefst 3 meter.

Het midden van het cirkelvormige gedeelte, de waterburcht, lag onder de Verhalenverteller; de buitenste gracht liep tot aan de Oudenhofmolen die er nu staat en tot royaal onder het winkel-appartementengebouw aan de Irislaan. Het zuidelijke deel ligt deels onder het flatgebouw op de hoek van de Lange Voort/Ommevoort en de Lijtweg.

Het burchtcomplex was dus enorm, een van de grootste van Nederland, met een grootste lengte van ruim 200 meter en een grootste breedte van circa 150 meter. Er passen bijna vier voetbalvelden in.